Świadoma zgoda w psychoterapii: co warto rozumieć, zanim zaczniesz
Dobra decyzja o terapii nie wymaga znajomości całej literatury klinicznej. Wymaga jednak zrozumienia proponowanego sposobu pracy, celu, możliwych korzyści i ograniczeń oraz tego, kiedy plan będzie ponownie oceniany.
Psychoterapia nie powinna zaczynać się od założenia, że osoba korzystająca z pomocy ma po prostu zaufać procesowi i nie zadawać pytań. Współczesne podejście do decyzji zdrowotnych zakłada rozmowę o opcjach, oczekiwanych efektach, ograniczeniach i preferencjach osoby, której dotyczy leczenie.
Zgoda to więcej niż powiedzenie „tak”
NICE opisuje shared decision making jako wspólne dochodzenie do decyzji na podstawie dowodów oraz wartości, potrzeb i preferencji osoby. W praktyce oznacza to możliwość zapytania, dlaczego proponowana jest właśnie ta forma terapii, jaki problem ma adresować i czego można się po niej rozsądnie spodziewać.
Nie każda terapia ma dokładnie opisane ryzyka tak jak lek czy zabieg. Nadal można rozmawiać o tym, że proces może być emocjonalnie wymagający, że poprawa nie jest gwarantowana i że w trakcie terapii może być potrzebna zmiana planu.
Decyzję można zmieniać
Świadoma decyzja nie jest jednorazową zgodą na wszystko, co wydarzy się później. NICE podkreśla, że decyzje można przeglądać i zmieniać. W psychoterapii ma to szczególne znaczenie, bo z czasem może zmieniać się rozumienie problemu, cel pracy albo gotowość do określonego rodzaju interwencji.
Jeżeli w pierwszych tygodniach pojawiają się nowe informacje, nie oznacza to automatycznie, że wcześniejsza decyzja była błędna. Dobrze prowadzony proces uwzględnia aktualizowanie planu.
Warto wiedzieć, kiedy nastąpi przegląd
Sama informacja „zobaczymy, jak będzie” niewiele mówi. Bardziej użyteczne jest ustalenie, po czym będzie można poznać, że terapia zmierza w dobrą stronę i kiedy będzie czas na wspólną ocenę. W części wytycznych klinicznych, na przykład dla depresji, zaleca się wczesny przegląd skuteczności oraz rutynowe monitorowanie wyników.
Świadoma zgoda nie oznacza kontrolowania każdego szczegółu sesji. Oznacza, że osoba rozumie kierunek pracy, może zadawać pytania i pozostaje uczestnikiem decyzji, a nie tylko odbiorcą procedury.
Informacja powinna być wystarczająco konkretna
Ogólne zdanie „pracuję integracyjnie” albo „zobaczymy, co wyjdzie w procesie” nie zawsze mówi, czego osoba może się spodziewać. Można zapytać, jak zwykle wygląda praca z podobnym problemem, czy terapia ma bardziej ustrukturyzowaną formę, czy obejmuje zadania między sesjami i w jaki sposób będą omawiane efekty.
Nie chodzi o wymuszanie sztywnego scenariusza. Dobra informacja pozwala odróżnić elastyczność od braku planu. Jeżeli metoda ma kilka możliwych dróg, warto wiedzieć, jakie czynniki będą decydowały o wyborze jednej z nich.
Świadoma decyzja obejmuje także możliwość odmowy
Shared decision making nie polega na przekonywaniu do jednej właściwej opcji. Osoba może mieć inne preferencje, odłożyć decyzję, poprosić o dodatkowe informacje albo nie wybrać proponowanej formy pomocy. Taka rozmowa nie jest przeszkodą w terapii. Jest częścią odpowiedzialnego podejmowania decyzji.